Tarsus’ta Lokman Hekim

Dr. Doğan Üvey

Yayın tarihi/Mart 2008

Sayfa sayısı/58

Kitap hakkında:

 Tarsus’ta Lokman Hekim adlı kitapta, Lokman Hekimin Biyografisi,  Lokman Hekim’in Oğluna Öğütleri, Lokman Hekim Yemini, Lokman Hekim Falnamesi, Lokman’ın Hikmetli Sözleri ve Nasihatleri, Lokman Şiirleri ve Sözleri, Günümüz İlaçları ile Lokmaname, Lokman Hekim Hikâye ve Latifeleri, Lokman Hekim Söylenceleri, Lokmanın Günümüz Tıbbındaki Yeri, Halk ve Tasavvuf Edebiyatında Lokman Hekim gibi konu başlıkları işlenirken ayrıca Lokman Hekim’le ilişkili Mekân ve Ürün Fotoğraflara yer verilmektedir. Tarsus’ta Lokman Hekim kitabının önsözünde çalışmaya ilişkin şu bilgilere yer verilmiştir: “Yaşamını İstanbul’da sürdüren Tarsuslu Dr. Doğan Üvey’in bir süredir hazırlıklarını sürdürdüğü Tarsus’ta Lokman Hekim adlı bu kitabı 14. Mart Tıp Bayramı ile 7-14 Nisan Dünya Sağlık Günü ve Haftası’nın yıldönümü kutlamalarında hem sağlık alanı çalışanları hem de okuyucularımızla paylaşmak bizim için de son derece anlamlıdır. Bilim dünyasında daha çok folklorik tıbbın efsanevi figürlerinde biri olarak anılan Lokman Hekim’e ve onun Tarsus’la ilişkisini de ele alan Tarsus’ta Lokman Hekim kitabı, Lokman Hekim’in yaşamına, ona ilişkin anlatılara, oğluna öğütlere ve Lokman’la ilgili şiirler ve halk üzerindeki etkilerine dair çeşitli kaynaklardan da yararlanılarak ortaya konulmuş bir çalışmadır.”

Aratos Kitaplığı–11

Tarsus olimpiyatları ve Uluslararası Tarsus Maratonu

Uğur Pişmanlık

Yayın tarihi/Mart 2008

Sayfa sayısı/20

Kitap hakkında:

Tarsus’ta 5 yıldır uluslararası nitelikte büyük bir spor organizasyonu gerçekleştiriyor olması, kentin tarihsel geçmişiyle kurduğu bağın somut bir göstergesidir. Uluslararası Tarsus Yarı Maratonu Tarsus’un, Tarsusluların bir etkinliğidir.  Ancak böyle bir organizasyon, Tarsus halkı sahip çıktığı oranda, kendisine ve kentine ait bir etkinlik olarak yaşar. Uluslararası Tarsus Yarı Maratonu henüz daha güçlü ve aydınlatıcı bulgular olmasa da, Antik Çağ’da Tarsus’u sporla ve önemli spor organizasyonu olan olimpiyatlarla ilişkisini ortaya koyması açısından bir başlangıçtır. Gelecekte ortaya çıkacak yeni bulgular ve yapılan araştırmalar Tarsus’ta yapılan olimpiyat oyunlarına dair daha doyurucu bilgileri günışığına çıkaracaktır. Tarsus, atlet, basketbolcu, futbolcu, güreşçi ve halterci gibi birçok spor adamını yetiştirmiş bir kenttir. Antik Çağ’daki Tarsus olimpiyatlarını, Orta Stoa felsefesinin en önemli kişisi Tarsuslu filozof Khrisippos’u ve günümüzde gerçekleştirilen Uluslararası Tarsus Maratonu gibi tarihsel olgulara cumhuriyetle yaşıt bir spor kulübü olarak Tarsus İdman Yurdu (TİY)’nu da eklemek gerek. Aratos dergisi, kentin bu önemli organizasyonu, Tarsus tarihinin binlerce yıl öncesinden bugüne yansıyan ışığını sembolik bir yapıtla ortaya koymaya çalışmaktadır.

Aratos Kitaplığı–12

Tarsusi Yazılar

Çetin Yiğenoğlu/Etem Derman/Ayşe Kilimci

Füsun Ünlüdoğan/Kadir Şen/Ekrem Kahraman

Adnan Yücel/Hüseyin Adıbelli/Oral Çalışlar/Mary Yosinary

Sinan Doğan/Cavit Orhan Tütengil/Ayşe Yetmen

Yayın tarihi/Mayıs 2008

Sayfa sayısı/48

Kitap hakkında:

Tarsusi Yazılar, kitap çalışması, adını ince belli çay bardağında ikram edilen ve halk arasında Tarsusi olarak adlandırılan kahveden esinlenerek almıştır. Kitapta aralarında Tarsuslu yazarların da bulunduğu yazarların Tarsus’u ve bu kentin çeşitli yönleri ile yarattığı değerleri ele alan yazılarına yer verilmiştir. Bu yanıyla Tarsusi Yazılar, kenti tanımak isteyenlere eşlik edecek keyifli bir rehber olma özelliği taşımaktadır. Kitapta yer alan yazılar ise şunlar: Zamanda “Tarsusi” Bir Gezinti (Çetin Yiğenoğlu), Kydnos Nehri/Tarsus Çayı (İ. Etem Derman), İğneye Çiçek Açtıranlar (Ayşe Kilimci), Tarsus’ta Yapılaşma ve Mimarlık (Füsun Ünlüdoğan), Gelenekten Geleceğe Tarsus Evleri (Kadir Şen), Toscana’dan Çukurova’ya (Ekrem Kahraman), Tarsus Gençlik Şenliği’nin Anlamı (Adnan Yücel), Türkiye’de İlk Diplomalı Aktör: Burhanettin Tepsi (Hüseyin Adıbelli), 68’leri Tarsus’u (Oral Çalışlar), Topraksız İnsanlar, İnsansız Topraklar (Sinan Doğan), Yayla Yollarında (Cavit Orhan Tütengil), Öyle Sıcak Kal Sevgili Memleketim… (Ayşe Yetmen), Tarsus ve Kültürü Hakkında (Mary Yosinary).

Aratos Kitaplığı–13

Tarsus Bibliyografyası

Uğur Pişmanlık

Yayın tarihi/

Sayfa sayısı/

Kitap hakkında:

Aratos Kitaplığı/Kültür Dizisi’nin 13. kitabı olarak Eylül 2008’de yayınlanan Tarsus Bibliyografyası’nda: Antik dönem kaynaklardan, 8 Türkçe, 20 yabancı dilde kitap, Modern dönem kaynaklardan ise 56 Türkçe, 8 yabancı dilde kitap, ayrıca, 173 Türkçe, 27 yabancı dilde makale ve 100 Türkçe, 11 tane de yabancı dilde tez ile Tarsus’la ilgili olarak İçel Halk Kültürü Bibliyografyası’nda yer alan 30 ve Ansiklopedilerdeki 10 madde ile birlikte toplam 440 kaynak yer almaktadır. Tarsus üzerine araştırma yapmak ve çeşitli başlıklarda çalışmak isteyenler için bir başlangıç kitabıdır.

Aratos Kitaplığı–14

Gurbetteki Tarih: Tarsus

Burak Köroğlu

Yayın tarihi/Ocak 2008

Sayfa sayısı/32

Kitap hakkında:

Aratos dergisinin yayın kurulu üyesi olan ve Amerika'da yaşayan Arkeolog Burak Köroğlu'nun hazırladığı "Gurbetteki Tarih: Tarsus" adlı kitapçık, 100-150 yıl önce Tarsus'tan yurt dışına kaçırılan çeşitli tarihi eserlerin tanıtıyor.

Kitapta, bundan 150 yıl öncesinde Tarsus'ta Gözlükule'de ilk kazıların yapıldığı dönemden başlayarak çok sayıda Arkeolojik eser çeşitli yollarla yurt dışına kaçırılmış ve bugün Paris'te Louvre Müzesi, Londra'da British Müzesi ve New York'da Metropolitan Müzesi'nde sergilenen eserlerin bir bölümüne yer verilmiş. Tarsus'un gurbette de bir tarihi olduğuna dikkat çeken gazeteci Uğur Pişmanlık, çalışmaya ilişkin önsözde şu görüşelere yer viriyor, "Tarsus'un binlerce yıllık geçmişin izlerini taşıyan yüzlerce hatta binlerce tarihi eserimiz yurt dışında bulunmaktadır. Bunlar, çeşitli ülkelerin müzelerinde,  ya da koleksiyoncuların elinde. Tarsus'un 8 bin yıllık geçmişini ve bu geçmişin izlerini oluşturan yol, hamam, tapınak, çeşme, nekropol gibi yüzlerce taşınmaz yapılar dışında, bu izlerin bir parçasını da hiç kuşkusuz çanak-çömlek, amfora, gibi seramik kaplar, içki kadehleri, gözyaşı şişeleri, kandiller, heykelcikler, sikkeler, takılar vb. günlük hayatın kullanım nesneleri oluşturmaktadır. Bugün kentin eski merkezinin altında gün ışığına çıkmamış binlerce eser ile yine kazılarda bulunan ya da yörede ele geçen müzedeki binlerce eser dışında, 100 yılı aşkın zamandır kazılarak bulunan çok sayıda eser Tarsus'tan yurt dışına götürülmüş/kaçırılmıştır. Geçtiğimiz yıllarda Antik Yol ve Roma Hamamı kazılarında da görev almış Arkeolog Burak Köroğlu'nun bu çalışmasıyla, bir yanıyla Tarsus tarihinin o zengin birikimine dikkat çekerken, diğer yanıyla da bir kentin ya da yörenin eserlerinin başta kaçak olmak üzere çeşitli yollarla ülke dışına çıkartılmasının, yani ait oldukları topraklardan zorla gurbete taşınmasının sakatlığını ortaya koymayı amaçladık."

Aratos Kitaplığı–15

Tarsus ve Sinema

Ayşe Yetmen

Oral Çalışlar

Uğur Pişmanlık

Ramazan Güzel

Tuncay Akdağ

Yayın tarihi/Mart 2009

Sayfa sayısı/36

Kitap hakkında:

Tarsus’ta cumhuriyetten günümüze kadar yer almış yazlık-kışlık sinema salonlarını ele alan, sinema anılara da yer veren bir çalışma. Kitabın önsözünde Uğur Pişmanlık şunları dile getiriyor, “Türkiye’nin sinemayla tanışması ile birlikte kısa sürede Anadolu’nun her kentinde yazlık-kışlık sinema salonları birbiri ardına açıldı. Hiç kuşkusuz, bunda Anadolu insanının 7. sanat dalı olan sinemayı benimsemesinin çok büyük bir payı var. Bu büyülü sanat dalının, özellikle 1960-1980 arası dönem, tüm Türkiye’yi saran bir dalgaya dönüştüğü yıllar olarak adlandırılabilir. Sinema insanı sokağa çıkartan, yaşamı dışarıyla ilişkilendiren neredeyse bir fenomen gibiydi. Bu açıdan bakıldığında sosyal yaşamın ve sıcak insan ilişkilerinin de önemli mekânları arasındadır sinema. Neredeyse her yaşa ve kuşağa hitap eden sinema, içerdiği türler açısından da bir çeşitlilik sunuyordu. Tarsus, Türkiye’de sinemayla erken tanışmış kentlerden biri sayılır. Eğer yıkılmasaydı; Tarsuslular, Türkiye’nin en özgün mimarisine sahip sinema salonlarından olan cumhuriyetin anısına inşa edilmiş olan “10. Yıl Şar Sineması ve Tiyatrosu’nun varlığıyla övünebilirlerdi. Ama bugün sinema adına ne övünecek ne de çocuklarımıza sunabileceğimiz bir şey yok. Aslında bugün elde kalan tek somut yapının Aziz Pavlus Kuyusu’nun yanı başındaki bir zamanların Aile Sineması binasıdır. Bugün hala ayakta duran ve Kültür Bakanlığı’nca kamulaştırılan bu yapıyı yeniden sinemaya dönüştürmenin tam zamanıdır. Tarsus’taki tüm geçmişte kalan sinemaların ve bu salonlarda duygu yüklü filmler izlemiş insanların anısını simgeleştiren bir vefa olur sanırım.”  

Aratos Kitaplığı–16

Tarsus Folkloru Üzerine

Ayşe Kilimci/Mesude Eğilmez

Taciser Onuk/Dr. Halil Atılgan

Halil Aksoy

Yayın tarihi/Mayıs 2009

Sayfa sayısı/42

Kitap hakkında:

Tarsus Folkloru Üzerine başlıklı kitapta, Ayşe Kilimci, Mesude Eğilmez, Prof. Dr. Taciser Onuk, Halil Aksoy ve Halil Atılgan’ın Tarsus folkloru ve kültürünü ele alan yazıları yer alıyor. Aratos dergisi Yayın Yönetmeni Uğur Pişmanlık, kitabın önsözünde şu görüşü dile getiriyor, “Tarsus sadece binlerce yıl öncesi değil, aynı zamanda yakın tarih açısından da son derece zengin bir geçmişe sahip bir kent. Berdan çayının da Torosların kimi zaman eriyen kar sularının oluşturduğu küçük derelerden, kimi zaman da yer altı kaynak sularından biriktirerek taşıyıp Akdeniz’e ulaştırdığı gibi; Bu kentin binlerce yıldan beri biriktirip bugüne taşıdığı zengin kültür, toplumsal yaşamın her bir köşesine sinmiştir. Tarsus folkloru, Masalında, öyküsüne, türküsüne, yemeğine, halk oyunlarına, el sanatlarına, doğumdan ölüme gelen geleneklerine, hasat şenliklerine kadar, günlük yaşamın her durumunda kendini ortaya koymaktadır. Tarsus folkloru dediğimiz şey elbette bu kentin özelde Çukurova, genelde ise Anadolu kültüründen bağımsız ve ondan ayrı bir şey değildir. Ancak, yakın çevre etkileşimleri ile birlikte elbette Tarsus ve çevresindeki folklorun kendine özgü yanlarından söz edilebilir.  Bu çalışma, Tarsus’un zengin folklorunu küçük ama keyifli bir anımsatma çabasının bir ürünüdür.”

Aratos Kitaplığı–17

Edebiyatımızda Çeşmeler

Uğur Pişmanlık

Yayın tarihi/Temmuz 2009

Sayfa sayısı/36

Edebiyatımızda çeşmeler adlı çalışmayı derleyen Uğur Pişmanlık, kitabın önsözünde şu görüşü dile getiriyor, “Günümüzde, büyük kentlerde değil belki ama kasaba ve köylerde çeşmelerin insan yaşamında hâlâ önemli bir yeri var. Çeşmelerin yaşamımızdaki yeri, türkülere, şarkılara, manilere, şiir ve edebiyatın bütün alanlarına da yansımıştır. Birçok şiir ve türküde yaşamın bir parçası olan çeşmeler önemli bir yer tutar. Aşkı, sevdayı, sevinci ve hüznü, bir isteği ya da kızgınlığı anlatırken çeşmelere de başvurulur hemen. Binlerce yıldır Anadolu’da subaşları, pınarlar, ırmaklar ve çeşmelerin, insanların yaşama kültürünün en önemli unsurları arasında yer aldığı bilinmektedir. Bu yüzden de, yaşadığımız topraklarda yüzlerce yıldan bu yana söylenegelen türkü, ağıt, şiir ve mânilerde, suyun ve çeşmelerin çok sık kullanılan bir tema olduğunu görürüz. Burada, suyun ve daha çok çeşmelerin Anadolu türkü, ağıt ve mânilerinden ve günümüz şiirinden örneklerin yer aldığı küçük bir derlemeye yer veriyoruz.”

Aratos Kitaplığı-18

Edebiyatta Tarsus

Uğur Pişmanlık

Yayın tarihi/Eylül 2009

Sayfa sayısı/33

Tarsus sahip olduğu köklü tarihi ve kültürel zenginlikleriyle olduğu gibi edebiyatta da bir şekilde yerini almıştır. Bu anlamda Tarsus, romandan, öyküye ve şiire kadar edebiyatın çeşitli alanlarında karşılık bulmuştur.

Tarsus üzerine yayınlanmış ulusal nitelikteki ilk roman olarak Yılmaz Ünlü’nün 2006-07 yılında Berfin yayınlarından çıkan Giritli Gelin adlı yapıt sayılabilir. Ayrıca burada Ayşe Kilimci’nin ilk dönem kitaplarındaki öykülerinin Tarsus’ta geçtiğini de vurgulamak gerek.

Tarsus, bağrından sadece çok sayıda yazar, sanatçı ve aydını çıkarmakla kalmamış, aynı zamanda edebiyata da mekân olmuştur. Bu yanıyla Tarsus, edebiyatı besleyen ve edebiyattan da beslenen bir ilişki içindedir.

Roman ve öyküde Muzaffer İzgü’den, İlhan Selçuk’, Ahmet Ümit’ten Amin Maoluf’a, şiirde ise Adnan Yücel, Aşık Veysel’e kadar çeşitli yazarların yapıtlarında Tarsus’a rastlamak mümkündür.

Edebiyatta Tarsus başlıklı bu derlemeyle hem edebiyat Tarsus ilişkisini ortaya koymaya hem de okuru yaşadığımız toprakların zengin kültürüne dikkat çekmeyi amaçladık.

Bu çalışma bir yanıyla da Tarsus’un edebiyatta ne kadar yer tuttuğunun ortaya konması açısından bir önem taşıyor.

Yayınladığımız bu çalışma, Fransız Doğu Bilimci V. Langlois’e aittir. Eğitimini Fransız Bilimler Akademisi’nde bu alanda yapmış olan Langlois, Çukurova’ya gelmeden önce arkeolojik kaynaklar üzerinde geniş araştırmalar yapmıştır. 1853–1863 yıllarında uzunca bir süre Adana’da kalmış, Tarsus’taki Fransız konsolosunun yardımıyla Çukurova ve Toroslar civarını dolaşmıştır. Langlois’in bu araştırmaları, 1861 yılında Türkçe “Kilikya’da Seyahat” anlamına gelen “Voyage Dans La Cilicie” kitabında yayınlanmıştır.

1919 yılında çevirisi yapılan ve önce 1923’te Adana’da Türk Sözü gazetesinde yayınlanan bu çalışma, 1947 yılında Mersin Halkevi Yayını olarak kitaplaştırılmıştır.

Ülkemizde, genel olarak Kilikya ve özelde Tarsus için yapılan araştırmalarda başvuru kaynaklarından biri olan bu kitapçık, çevirisinden 90, ilk yayınlanışından ise 86 yıl sonra günümüz Türkçesiyle yeniden basılmış oldu.

Langlois’in bu çalışmasının sadece Tarsus’la ilgili bölümünü yayınlamayı uygun gördük. Bu yüzden de kitabın Türkçe olarak ilk yayındaki orijinal adı “Eski Kilikya”ya bir ekle “Tarsus” vurgusu yaparak “Eski Kilikya: Tarsus” olarak yeniden adlandırdık.

Çevirisi 1919’da yapılan ve bu yüzden de oldukça eski bir dili olan ve yer yer anlaşılmakta zorlanılan kitap, günümüz Türkçesine aktarıp, yalın bir halde okura sunulmaktadır. Dilde güncelleştirmenin yanı sıra, yer ve kişi adlarına dair fazlaca müdahaleden kaçınılmış ve mümkün olduğu kadar çeviri kitaba sadık kalınmıştır.

Aratos dergisi olarak hem geçmişteki bu tür metinleri hem de günümüzün özgün üretimlerini, bir kültür hizmeti olarak okurlara sunmaya ve yaşadığımız coğrafyanın kültürüne katkıda bulunmayı sürdüreceğiz.

Bu ve diğer çalışmaların ortaya konmasında çok sayıda dostumuzun özverisi ile çeşitli kişi ve kuruluşun katkısı bulunmaktadır. Buradan onlara bir kez daha teşekkür ediyor ve desteklerinin devamını diliyoruz.